Feeds:
Δημοσιεύσεις
Σχόλια

Archive for Φεβρουαρίου 2011

 

He Wishes For The Cloths Of Heaven

Had I the heavens΄ embroidered cloths,

Enwrought with golden and silver light,
The blue and the dim and the dark cloths
Of night and light and the half-light,
I would spread the cloths under your feet:
But I, being poor, have only my dreams;
I have spread my dreams under your feet;
Tread softly because you tread on my dreams.

By William Butler Yeats

Advertisements

Read Full Post »

Πολιτότητα και ιθαγένεια
25/2/2011

Σύμφωνα με το Συμβούλιο της Επικρατείας (απόφαση 350/01-02-2011 του Δ’ Τμήματος), «η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος στις εκλογές της τοπικής αυτοδιοικήσεως αποτελεί λειτούργημα απαραίτητο για την πραγμάτωση της λαϊκής κυριαρχίας ως τοιαύτης νοουμένης της ασκουμένης από τον λαό ως εκλογικό σώμα απαρτιζόμενο μόνο από τους έχοντες δικαίωμα ψήφου Ελληνες πολίτες» και συνεπώς το δικαίωμα αυτό «δεν μπορεί να επεκταθεί και στους μη έχοντες την ιδιότητα αυτή χωρίς αναθεώρηση της σχετικής διατάξεως του Συντάγματος».

Επομένως, οι ρυθμίσεις των άρθρων 14 έως 21 του Ν. 3838/2010 (με τις οποίες αποδίδεται το ενεργητικό και παθητικό εκλογικό δικαίωμα σε νόμιμους μετανάστες υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις) «είναι ανίσχυρες ως αντίθετες προς τα άρθρα 1 παρ. 2 και 3, 52 και 102 παρ. 2 του Συντάγματος».

Στο άρθρο 102 παρ. 2 Σ., ωστόσο, προβλέπεται ότι οι αρχές των ΟΤΑ «εκλέγονται με καθολική και μυστική ψηφοφορία, όπως νόμος ορίζει», άρα όχι αναγκαστικά μόνον από Ελληνες πολίτες. Η έννοια της καθολικότητας προκύπτει από το άρθρο 51 παρ. 3 εδ. β που κατοχυρώνει περιοριστικά τους λόγους αποκλεισμού από το εκλογικό σώμα (μη νόμιμη ηλικία, ανικανότητα δικαιοπραξίας και συνεπεία ποινικής καταδίκης), θέτει δηλαδή ένα κατώτατο, όχι όμως και ένα ανώτατο «κατώφλι».

Εξάλλου, βάσει του άρθρου 102 Σ., αναγνωρίζεται στους ΟΤΑ «διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια», όχι όμως και κανονιστική. Με άλλα λόγια, οι δήμοι δεν θέτουν νόμους, αλλά ασκούν καθ’ ύλην και κατά τόπο αρμοδιότητα υπό τους περιορισμούς του νόμου που θέτει η Βουλή. Συνεπώς, η εκλογή των αρχών τους είναι μεν πολιτική, δεν υπάγεται όμως στην έννοια της άσκησης της λαϊκής κυριαρχίας, στη στενή της πρόσληψη, ως αποτύπωση της βούλησης του εκλογικού σώματος, αποτελούμενου από Ελληνες υπηκόους και μόνον. Η παραπάνω ερμηνεία επικουρείται και από το άρθρο 5 παρ. 1 Σ., που κατοχυρώνει δικαίωμα συμμετοχής στην οικονομική, κοινωνική και πολιτική ζωή της χώρας για τον καθένα. Η απαγόρευση, τέλος, του άρθρου 4 παρ. 4 Σ., σύμφωνα με το οποίο «Μόνο Ελληνες πολίτες είναι δεκτοί σε όλες τις δημόσιες λειτουργίεςμ», δεν είναι απόλυτη, εφόσον προβλέπεται η δυνατότητα εξαιρέσεων που εισάγονται με «ειδικό νόμο». Τέτοιος είναι ο Ν. 3838/2010, καθώς προβλέπει ειδική κατηγορία «δημόσιας λειτουργίας» (θέση δημοτικού ή διαμερισματικού συμβούλου) για ειδική κατηγορία μη Ελλήνων πολιτών (βλ. άρθρα 14, 15 και 17) και όχι μια γενική δυνατότητα για όλους τους αλλοδαπούς ή για όλες τις δημόσιες λειτουργίες.

Πέραν όμως των καθαρά νομικών επιχειρημάτων υπάρχει το μέγιστο δικαιοπολιτικό επιχείρημα της δημοκρατίας, σύμφωνα με το οποίο κάθε απόφαση πρέπει να λαμβάνεται από όλους όσους η απόφαση αυτή αφορά. Είναι προφανές ότι οι μονίμως και νομίμως εγκατεστημένοι σε μια πόλη κάτοικοι, είτε κοινοτικοί είτε πολίτες τρίτης χώρας, έχουν κάθε νόμιμο συμφέρον να συναποφασίζουν για τη διοίκηση της πόλης. Από μια τέτοια πρόσληψη της δημοκρατικής αρχής μπορεί να συναχθεί η «πολιτότητα» ως μια έννοια ευρύτερη της ιθαγένειας που προσπορίζει δικαιώματα σε όλους, ανεξαρτήτως του τυπικού νομικού δεσμού τους με ένα κράτος. Με άλλα λόγια, η απόκτηση όλων των δικαιωμάτων -πλην ίσως του εκλογικού στις εθνικές εκλογές- δεν πρέπει να συνδέεται με την απόκτηση της ιθαγένειας του κράτους διαμονής.

Λίνα Παπαδοπούλου
Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου
Τμήμα Νομικής Α.Π.Θ.

Read Full Post »

Χωρίς ψήφο οι μετανάστες

Δημοσίευση : 01/02/2011 21:48
Πηγή: http://www.cosmo.gr/Politics/Hellas/307992.html

Αντισυνταγματικό έκρινε το δικαίωμα συμμετοχής των νόμιμων μεταναστών στις περιφερειακές, το Συμβούλιο της Επικρατείας, λέγοντας πως δικαίωμα ψήφου έχουν μόνο οι έλληνες πολίτες.

Ειδικότερα, η επταμελής σύνθεσης το Δ΄ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας έκρινε αντισυνταγματικό το νόμο 3838/2010 που προβλέπει την ιθαγενοποίηση των αλλοδαπών που διαμένουν στην χώρα μας.

Και για το λόγο αυτό παρέπεμψε το όλο αυτό «καυτό» ζήτημα προς οριστική κρίση στην Ολομέλεια του Ανωτάτου Ακυρωτικού Δικαστηρίου.

Ακόμη, σημειώνεται στη δικαστική απόφαση ότι οι εκλογές για την ανάδειξη αιρετών οργάνων των ΟΤΑ έχουν «καθαρά πολιτικό χαρακτήρα εν όψει των αρμοδιοτήτων που ασκούν οι οργανισμοί αυτοί, αλλά και διότι η εκλογή αυτή ανάγεται στην πολιτική ζωή της χώρας γενικώς».

Εξάλλου, συνεχίζουν οι δικαστές, «η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος στις εκλογές της τοπικής αυτοδιοίκησης αποτελεί λειτούργημα απαραίτητο για την πραγμάτωση της λαϊκής κυριαρχίας, ως τοιαύτης νοούμενης της ασκούμενης από το λαό ως εκλογικό σώμα απαρτιζόμενο μόνο από τους έχοντες δικαίωμα ψήφου Έλληνες πολίτες».

Σε άλλο σημείο της απόφασης οι δικαστές επισημαίνουν ότι ο Έλληνας νομοθέτης εναρμονιζόμενος προς τις συνταγματικές επιταγές, «εμερίμνησε να διαφυλάξει την εθνική ομοιογένεια του κράτους, μεταξύ των άλλων, και δια της θεσπίσεως δικαίου ιθαγένειας, του οποίου οι ρυθμίσεις εβασίζοντο, κατ’ αρχήν, στο σταθερό κριτήριο του «δικαίου του αίματος» (ius sanguinis), δηλαδή την καταγωγή από Έλληνες γονείς».

Σε όλως εξαιρετικές περιπτώσεις – συνεχίζει η απόφαση του ΣτΕ – το Σύνταγμα διαχρονικά περιέλαβε διατάξεις οι οποίες «καθιέρωσαν την πολιτογράφηση ενηλίκων (συμπλήρωση του 21ου έτους) αλλοδαπών αλλογενών, δηλαδή την βάσει ειδικής διαδικασίας και κατόπιν αιτήσεως του ενδιαφερομένου απονομή της ιθαγένειας με εξατομικευμένη κρίση συλλογικού οργάνου της διοικήσεως που διαγιγνώσκει την συνδρομή ορισμένων ουσιαστικών προϋποθέσεων».

Οι σύμβουλοι Επικρατείας υπογραμμίζουν ακόμη ότι ο Ν. 3838/2010 εισάγει ένα νέο τρόπο κτήσης της ελληνικής ιθαγένειας.

Όμως η «πολιτογράφηση αυτή γίνεται με βάση αμιγώς τυπικές προϋποθέσεις (χρόνος «νόμιμης» διαμονής του αιτούντος αλλοδαπού ή της οικογένειας του, φοίτηση σε ελληνικό σχολείο επί ορισμένο χρόνο, ανυπαρξία καταδίκης για ορισμένα σοβαρά ποινικά αδικήματα), χωρίς εξατομικευμένη κρίση περί της συνδρομής της ουσιαστικής προϋποθέσεως του δεσμού προς το ελληνικό έθνος του αιτούντος την πολιτογράφηση αλλοδαπού, δηλαδή την εκ μέρους εθελούσια αποδοχή των αξιών που συνάπτονται προς τον ελληνισμό και την εντεύθεν απόκτηση ελληνικής συνειδήσεως».

Read Full Post »

Λαός ή Έθνος;

Δημοσιευτηκε στην Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ, 04/02/2011

 

Της Λίνας Παπαδοπούλου

επικ. καθηγήτρια ΑΠΘ

 

Με την πρόσφατη απόφασή του 350/2011 το Δ΄ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας έκρινε ως αντισυνταγματικές -και παρέπεμψε στην Ολομέλεια για τελική κρίση- τις διατάξεις του νόμου 3838/2010 που προβλέπουν τη δυνατότητα πολιτογράφησης μεταναστών[2] βάσει των αντικειμενικών προϋποθέσεων της γέννησης στην Ελλάδα από νομίμως και μονίμως, για τουλάχιστον πέντε έτη, διαμένοντες γονείς ή της επιτυχούς εξαετούς φοίτησης σε ελληνικό σχολείο. Για το Δικαστήριο η πολιτογράφηση επιτρέπεται μόνο στη βάση εξατομικευμένης και υποκειμενικής κρίσης για το αν ο αιτών έχει αναπτύξει «ελληνική συνείδηση» και μόνο κατ’ εξαίρεση, καθώς προκρίνεται το «δίκαιο του αίματος», προκειμένου να μην «αποσυντίθεται η έννοια του έθνους» και να περιφρουρείται η «εθνική ομοιογένεια». Το έθνος αναγνωρίζεται ως υπερβαίνον «χρονικά την εν ζωή κοινότητα των ανθρώπων και τα γεωγραφικά όρια του ελληνικού κράτους» με έντονο το υποκειμενικό-κοινωνιοψυχολογικό στοιχείο της «συνείδησης», που οικοδομείται πάνω σε αντικειμενικές, πολιτισμικές προϋποθέσεις, και άρα ως μία νομική έννοια διαφορετική από το «λαό».

Σύμφωνα με αυτή την οργανική εννοιολόγηση του έθνους, η «εθνική συνείδηση» και κατ’ επέκταση η ιθαγένεια προϋπάρχει και κληρονομείται, ωσάν να ήταν γενετικό χαρακτηριστικό. Κατά λογική ακολουθία, η έλλειψη των προϋποθέσεων αυτών (γραμμής αίματος και συνείδησης) θα επέτρεπε ακόμη και την αφαίρεση της ιθαγένειας. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που ιστορικά η συγκεκριμένη αντίληψη έχει συμβάλει στον εθνικό διχασμό, αλλού και άλλοτε δε, στο όνομα της «εθνικής ομοιογένειας» έχει νομιμοποιήσει ακόμη και βίαιες εθνοκαθάρσεις.

Η αντίληψη αυτή, ωστόσο, δεν βρίσκει έρεισμα στο ελληνικό Σύνταγμα, βάσει του οποίου και μόνον δικαιούται και υποχρεούται κάθε Δικαστήριο να κρίνει την πιθανή αντισυνταγματικότητα νομοθετικών διατάξεων. Καταρχάς, το άρθρο 4§3Σ. προβλέπει ότι «Έλληνες πολίτες είναι όσοι έχουν τα προσόντα που ορίζει ο νόμος» χωρίς να προβλέπεται η υποχρεωτικότητα του «δικαίου του αίματος». Εξάλλου, το άρθρο 16§2Σ, που και το ίδιο το Δικαστήριο επικαλείται, κατοχυρώνει ως σκοπό της εκπαίδευσης την ανάπτυξη της εθνικής συνείδησης -η οποία δεν μπορεί να νοηθεί παρά ως εμπεριέχουσα τις αρχές του ευρωπαϊκού συνταγματικού πολιτισμού- αποδεχόμενο εμμέσως πλην σαφώς ότι η τελευταία οικοδομείται.

Η διαφοροποίηση μεταξύ λαού και έθνους δεν μπορεί όμως να στηριχθεί ούτε στο άρθρο 1§3Σ που επιτάσσει όλες οι εξουσίες να υπάρχουν υπέρ του λαού και του έθνους. Αν το έθνος που κατά την απόφαση «αναφέρεται τόσο στις παρελθούσες όσο και στις μέλλουσες γενεές» ήταν κάτι διαφορετικό από το λαό, θα έπρεπε να υπάρχει ένα όργανο που να διερμηνεύει, ως άλλος σαμάνος, τη βούληση και το συμφέρον του. Η διερμήνευση, ωστόσο, της θέλησης νεκρών και αγέννητων και η βάσει αυτής συνταγματικοφανής αμφισβήτηση της ορθότητας των αποφάσεων του λαού, ως συγκεκριμένου κάθε φορά συνόλου πολιτών, και των αντιπροσώπων του θα ερχόταν σε πρόδηλη αντίθεση με τον ίδιο τον ορθό λόγο, ως βάση του συνταγματισμού. Συνεπώς, «λαός» και «έθνος» ως συνταγματικές και άρα κανονιστικές έννοιες δεν μπορεί παρά να ταυτίζονται.

Γιαυτό είχε δίκαιο ο αείμνηστος συνταγματολόγος Δημήτρης Τσάτσος όταν έγραφε ότι η σώρευση των εννοιών αυτών στο άρθρο 1§3Σ  που αποτέλεσε καινοτομία του Συντάγματος του 1975 πρέπει να αξιολογηθεί ως «κενοτομία».[3]

 

 

Της Λίνας Παπαδοπούλου[1]

 

[1] Επίκουρη Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου στο Τμήμα Νομικής του Α.Π.Θ.

 

[2] Δεν θα ασχοληθούμε στο σημερινό σημείωμα με το δεύτερο μέρος της απόφασης που κρίνει ως αντισυνταγματική την αναγνώριση υπό προϋποθέσεις ενεργητικού και παθητικού εκλογικού δικαιώματος των μεταναστών στις δημοτικές εκλογές.

 

[3] Δ. Θ. Τσάτσος, Συνταγματικό Δίκαιο, Τόμος Β’ , Οργάνωση και Λειτουργία της Πολιτείας, Αθήνα-Κομοτηνή 1993: εκδ. Αντ. Σάκκουλα, σελ 63.

 

Read Full Post »